درس ۱۳ روبی: تکرارِ الگو

هدف درس ۱۳

هدف درس ۱۳ این است که کودک چند دستور را با هم داخل بلوک ⟳ تکرار بگذارد. مثال اصلی مربع است: روبی جلو می‌رود و می‌چرخد، و این کار چهار بار تکرار می‌شود تا به جای اول برگردد.

این درس پایان رده‌ی ۲ «مخترع جوان» است و همه‌چیزهایی را که کودک در درس‌های ۵ تا ۱۲ یاد گرفته (حرکت، رنگ، برداشتن و تکرار) در قالب الگو کنار هم می‌گذارد.

مفهوم برنامه‌نویسی پشت درس: بدنه‌ی حلقه و الگو

به دستورهایی که داخل تکرار قرار می‌گیرند «بدنه‌ی حلقه» می‌گویند. وقتی بدنه بیش از یک دستور دارد، کل آن گروه با هم و به ترتیب تکرار می‌شود. در حالت کد روبی این‌طور دیده می‌شود: repeat(4): forward, turnLeft که یعنی چهار بار «جلو، بعد چپ».

مهارت اصلی این‌جا «دیدن الگو» است: کودک باید در یک مسئله‌ی بزرگ تکه‌ای را پیدا کند که بارها تکرار می‌شود. این همان چیزی است که در طرح درس روبی با جمله‌ی «شروع به دیدن الگو در مسئله‌ها می‌کند» آمده و در درس ۱۵ رده‌ی ۳ (مربع کامل) عمیق‌تر می‌شود.

فعالیت قدم‌به‌قدم با ربات روبی

ماموریت نمونه: روبی باید دور یک مربع کوچک بچرخد و رنگ بزند. راه بلند ۱۲ بلوک دارد: «🎨 رنگ کن، ⬆️ جلو، ↺ چپ» چهار بار پشت سر هم. راه کوتاه: «⟳ تکرار ۴ { 🎨 رنگ کن، ⬆️ جلو، ↺ چپ }». در حالت کد: repeat(4): paint("red"), forward, turnLeft.

وقتی مربع درست شد، الگوهای دیگر را امتحان کنید. مثلاً اگر ↺ چپ را با ↻ راست عوض کنید، روبی مربع را در جهت دیگری می‌کشد. اگر عدد تکرار را از ۴ به ۲ کم کنید، فقط نیمی از مربع ساخته می‌شود. این آزمایش‌ها کمک می‌کنند کودک رابطه‌ی عدد تکرار و شکل نهایی را با چشم خودش کشف کند. حتی می‌شود بلوک رنگ را از بدنه برداشت تا روبی فقط دور مربع راه برود و هیچ خانه‌ای را رنگ نکند.

• ✅ مسیر مربع را روی کاغذ بکشید
• ✅ تکه‌ای را که در هر ضلع تکرار می‌شود پیدا کنید
• ✅ آن تکه را داخل ⟳ تکرار بگذارید و عدد ۴ را تنظیم کنید
• ✅ اجرا کنید و بلوک‌های دو راه‌حل را بشمارید

اشتباه‌های رایج بچه‌ها و راه رفعشان

اشتباه رایج این است که کودک فقط ⬆️ جلو را داخل تکرار می‌گذارد و چرخش را بیرون؛ نتیجه یک خط صاف با یک چرخش در انتهاست، نه مربع. اشتباه دیگر ترتیب نادرست داخل بدنه است، مثلاً چرخش قبل از رنگ که خانه‌ی اشتباهی را رنگ می‌کند.

از کودک بخواهید فقط یک دور از حلقه را با صدای بلند اجرا کند: «رنگ کن، جلو، چپ». اگر یک دور درست باشد، چهار دور هم درست است. این همان ترفندی است که برنامه‌نویس‌های حرفه‌ای برای بررسی حلقه‌ها به کار می‌برند.

فعالیت بدون کامپیوتر: رقص الگو

یک الگوی حرکتی بسازید، مثلاً «یک قدم جلو، یک چرخش به چپ» و از کودک بخواهید آن را چهار بار تکرار کند. او متوجه می‌شود به جای اول برگشته و یک مربع با بدنش کشیده! بعد الگوهای دیگر بسازید، مثل «دست بزن، بپر، دست بزن» و آن را سه بار تکرار کنید. الگوهای منجوق یا رنگ‌آمیزی کاشی هم تمرین‌های خوبی هستند.

نکته برای معلم و والدین

روی «چرا» تأکید کنید: چرا روبی بعد از چهار دور به جای اول برگشت؟ این سؤال کودک را به فکر درباره‌ی هندسه و منطق حلقه می‌برد. با پایان درس ۱۳، کودک آماده‌ی رده‌ی ۳ آکادمی روبی است که در آن حلقه‌های بلندتر، شرط و حسگرها و کدنویسی بیشتر در انتظارش است.