درس ۱۰ روبی: تمیزکاری با بلوک پاک کن

هدف درس ۱۰

در درس ۱۰ یک بلوک تازه معرفی می‌شود: 🧽 پاک کن که رنگ خانه‌ی زیر پای ربات روبی را پاک می‌کند. در نقشه چند خانه‌ی کثیف یا رنگی پراکنده است و روبی باید سراغ تک‌تک آن‌ها برود و تمیزشان کند.

راه دوم هم وجود دارد: رنگ کردن خانه با رنگ سفید. کودک می‌بیند که برای یک هدف گاهی بیش از یک راه هست و انتخاب بین آن‌ها بخشی از کار برنامه‌نویس است. درس ۱۰ اولین درس پیشنهادی برای پایه‌ی سوم دبستان است.

مفهوم برنامه‌نویسی پشت درس: دستورهای معکوس

بلوک 🧽 پاک کن برعکس 🎨 رنگ کن عمل می‌کند؛ درست مثل 🖐 بگذار که برعکس ✊ بردار است. در حالت کد این دستور erasePaint نام دارد. شناختن دستورهایی که اثر هم را خنثی می‌کنند، به کودک کمک می‌کند دنیای برنامه را قابل کنترل ببیند: هر تغییری را می‌شود برگرداند.

این درس همچنین یک مسئله‌ی مسیریابی پنهان دارد. وقتی چند خانه‌ی کثیف در جاهای مختلف است، کودک باید تصمیم بگیرد به چه ترتیبی سراغشان برود تا راه کوتاه‌تر شود. این اولین برخورد با ایده‌ی «بهینه‌سازی» است.

فعالیت قدم‌به‌قدم با ربات روبی

ماموریت نمونه: دو خانه‌ی کثیف داریم؛ یکی دو خانه جلوی روبی و دیگری بعد از یک پیچ به چپ. یک راه‌حل: «⬆️ جلو، ⬆️ جلو، 🧽 پاک کن، ↺ چپ، ⬆️ جلو، 🧽 پاک کن».

همین ماموریت را می‌شود با رنگ سفید هم حل کرد: کافی است به‌جای 🧽 پاک کن، بلوک 🎨 رنگ کن را با رنگ سفید بگذارید. بعد از حل ماموریت با هر دو روش، از کودک بپرسید کدام را بیشتر دوست دارد و چرا. جواب درست و غلطی وجود ندارد؛ مهم این است که کودک یاد بگیرد درباره‌ی انتخاب‌هایش فکر کند و برایشان دلیل بیاورد.

• ✅ همه‌ی خانه‌های کثیف را روی نقشه پیدا و شمارش کنید
• ✅ ترتیبی را انتخاب کنید که روبی کمترین راه را برود
• ✅ روی هر خانه‌ی کثیف یک بلوک 🧽 پاک کن بگذارید
• ✅ اجرا کنید و مطمئن شوید هیچ خانه‌ای جا نمانده

اشتباه‌های رایج بچه‌ها و راه رفعشان

گاهی کودک پاک کن را روی خانه‌ی تمیز اجرا می‌کند چون یک قدم کم یا زیاد شمرده است. گاهی هم یکی از خانه‌های کثیف را فراموش می‌کند. پیشنهاد: قبل از ساختن برنامه، خانه‌های کثیف را روی کاغذ شماره‌گذاری کنید و بعد از اجرا یکی‌یکی تیک بزنید.

اشتباه دیگر رفتن به خانه‌ها با ترتیبی است که مسیر را خیلی طولانی می‌کند. این اشتباه نیست، اما می‌شود پرسید: «آیا راهی با بلوک کمتر هست؟».

فعالیت بدون کامپیوتر: ربات نظافتچی

روی یک جدول کاغذی چند خانه را با مداد کمرنگ خط‌خطی کنید. کودک با یک پاک‌کن واقعی و یک مهره به‌جای روبی، باید برنامه‌ای بنویسد که مهره را به تک‌تک خانه‌ها ببرد و آن‌ها را پاک کند. بعد دو برنامه‌ی مختلف را مقایسه کنید: کدام قدم‌های کمتری داشت؟

نکته برای معلم و والدین

این درس فرصت خوبی است تا درباره‌ی «اشتباه کردن» صحبت کنید. همان‌طور که روبی می‌تواند رنگ را پاک کند، کودک هم می‌تواند برنامه‌اش را اصلاح کند. در آکادمی روبی اشتباه بخشی از یادگیری است، نه شکست.

برای کلاس، می‌توانید یک مسابقه‌ی دوستانه بگذارید: هر گروه نقشه‌ی تمیزکاری را با کمترین تعداد بلوک حل کند. بعد گروه‌ها راه‌حل‌هایشان را مقایسه کنند و توضیح دهند چرا ترتیب رفتن به خانه‌ها را آن‌طور انتخاب کردند. این گفت‌وگو مهارت استدلال و برنامه‌ریزی را تقویت می‌کند و برای کار گروهی در رده‌های بالاتر هم آماده‌شان می‌کند. در خانه هم می‌توانید همین چالش را بین خواهر و برادرها برگزار کنید.